Mediacje rodzinne

Niekiedy podczas rozwodu na plan pierwszy wysuwają się kwestie związane z podziałem majątku. Kiedy przez wiele lat wspólnie prowadziło się interesy, często trudno orzec jasno, co komu się należy.

Formalnego podziału majątku dorobkowego można dokonać na dwa sposoby:

• w sądzie na wniosek jednego z małżonków,  w postępowaniu rozwodowym, o ile nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym ( art. 58 par. 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) lub w oddzielnym postępowaniu o podział majątku. Koszt takiego postępowania to ok. 1000 zł.

W praktyce oznacza to, że jeśli rozwodzący się małżonkowie są zgodni co do podziału majątku, sąd może przychylić się do ich wniosku i orzec podział przy okazji rozwodu. Jeśli jednak trzeba obliczać skład i wartość poszczególnych elementów majątku, poniesione nakłady, itp., konieczne będzie założenie osobnej sprawy.

• w drodze umowy pomiędzy byłymi małżonkami zawartej przed notariuszem.

To rozwiązanie wymaga zgodności, ponieważ notariusz nie zajmuje się rozstrzyganiem , co się komu należy. Taksa notarialna może być negocjowana, a jej maksymalna wysokość zależy od wartości dzielonego majątku. Ponadto dolicza się do niej 22% VAT oraz koszty wpisów i zmian w księgach wieczystych.

Jak widać, zawsze opłaca się dojść do porozumienia poza sądem.  Mediatorzy rodzinni, jako osoby obiektywne, mogą dopomóc w ustaleniu co się komu należy. Najczęściej mają także doświadczenie w poszukiwaniu optymalnych rozwiązań.

Kryzys rodzinny może być bardzo wyniszczający dla jego uczestników i ich otoczenia. Pozornie najbardziej pożądane w takiej sytuacji jest możliwie szybkie ustanie konfliktu.  Wiele osób sądzi, że wraz z uzyskaniem rozwiązania problemu wszystkie kłopoty znikną. To mit.

W rzeczywistości nawet gdy obie osoby są zadowolone z konkretnego rozwiązania, po pewnym czasie pojawi się nowa kontrowersja, nie uwzględniona w poprzednich ustaleniach.

Porzucenie oczekiwań, by nigdy więcej nie pojawił się konflikt,  jest realistyczne i uzdrawiające zarówno dla emocji jak i relacji.

Warto uświadomić sobie, że  zarówno emocje, jak i priorytety nie są raz na zawsze ustalonymi składnikami osobowości. Relacje i sposób załatwiania spornych kwestii zależą nawet od takich czynników jak sytuacja w pracy czy samopoczucie związane z pogodą. To, co kiedy indziej byłoby drobnostką, czasem potrafi urosnąć do niezwykle ważnej kwestii. Nawet sprawy, które raz zostały ustalone, mogą wymagać renegocjacji.

Ważniejsze od drobiazgowego ustalenia szczegółów rozwiązania konkretnego problemu jest wypracowanie ogólnych ram porozumienia. Składa się na nie umiejętność wysłuchania i zrozumienia potrzeb lub obaw drugiej strony oraz gotowość do podjęcia dialogu.

Tylko takie porozumienie można określić jako trwałe. Umożliwi ono samodzielne rozwiązanie każdej rozbieżności, jaka pojawi się w przyszłości. Wtedy pomoc mediatora przestaje być potrzebna.

Bywa, że ktoś dzwoni nie po to, by umówić się na mediację, lecz by dostać fachową poradę, jak poprowadzić mediację  bliskich osób, np.:

“Bratowa nie chce już być z bratem, on nie chce słyszeć o rozwodzie, poprosili mnie, żebym był podczas ich rozmowy, ma być też jej ojciec, …” i tu pada lista osób z obu stron, które mają zapewnić dyskusji dwojga ludzi warunki do uzyskania porozumienia.

Niestety, im więcej osób pozostających w osobistych relacjach bierze  udział w spotkaniu, tym trudniej będzie dwojgu ludziom znaleźć własne porozumienie. Można oczekiwać wielu mądrych rad, gotowych rozwiązań i odwołań do wartości, które trzeba realizować w życiu. Nawet jedna osoba poproszona o obecność podczas takiej rozmowy  często nie jest w stanie powstrzymać się od proponowania własnej wersji rozwiązania.

Co zatem można doradzić osobie, pełniącej rolę rolę mediatora wobec swoich bliskich ?

Przede wszystkim należy skłonić obie strony, by powiedziały na głos i wprost, co jest dla nich ważne, czego nie mogą i nie chcą dłużej znosić, oraz jakie mają oczekiwania względem rozwoju sytuacji. Nie należy bać się długiego milczenia,  podpowiadać i żądać prawdy, nawet, a szczególnie wtedy gdy jest trudna i bolesna.  Wszelkie oskarżenia, jako niekonstruktywne, wygaszajmy. Oczekujmy konkretów.

Gdy konflikt jest bardzo zaogniony, osoba spokrewniona ma małe szanse na doprowadzenie do porozumienia, chyba że jest profesjonalistą w komunikacji międzyludzkiej. Jednak jako krewny jednej ze stron zawsze może narazić się na zarzut stronniczości. W takiej sytuacji najrozsądniej jest uzyskać dwie zgody na wzięcie udziału w sesji mediacyjnej z zawodowym mediatorem. Bez względu na to, co się dalej stanie można wtedy zachować dobre stosunki z obojgiem bliskich osób.

Zdarza się, że w wyniku mediacji para podejmuje próbę ratowania związku. Mogłoby się wydawać, że na tym kończy się rola mediatora, a wszystko pozostaje w rękach dwojga ludzi.

Niektórym parom udaje się to intuicyjnie, lecz wiele osób doświadcza rozczarowania, poczucia straconego czasu i próżnych nadziei.

Tymczasem restauracja związku ma swoją nieubłaganą dynamikę. Decyzja powrotu do siebie podejmowana jest wśród silnych emocji i wielu wątpliwości. Zazwyczaj także wiele negatywnych wspomnień rzutuje na dzień teraźniejszy. Brak wiedzy o jej specyfice często tylko odsuwa w czasie ostateczny rozpad.

• Pierwszym etapem jest “miesiąc miodowy”, w którym obie osoby są świadome tego, że ich związek dopiero co  był nad przepaścią i bardzo się starają.
• Drugi etap charakteryzuje się powolnym i często niezauważalnym powrotem reakcji i stylów zachowania, które doprowadziły do kryzysu. Dzieje się tak, gdyż pamięć tego, że wszystko wisiało na włosku zaczyna się zacierać, obecne funkcjonowanie wydaje się stabilne, a to osłabia czujność i staranie się zmniejsza. Stare schematy  wracają siłą przyzwyczajenia.
• Trzeci etap to powolny powrót do stanu, w którym nastąpił kryzys i uświadamianie sobie, że odbudowa związku nie udała się.

Mediacja może pomóc ustalić plan oraz horyzont czasowy dzięki czemu łatwo będzie zweryfikować, czy próba przynosi oczekiwane rezultaty i co należy zrobić, by naprostować ewentualne odchylenia.

Ustalenia mogą dotyczyć zmian stylu życia lub zachowań, które doprowadziły do kryzysu.

Warto także rozważyć decyzję o podjęciu terapii małżeńskiej lub innej formy zajęć dla par.

Ustalenia są “kontraktem” akceptowanym przez obie strony, nie wywiązywanie się ze zobowiązań skutkuje podjęciem kroków, które także zostają ustalone w chwili podjęcia decyzji.

Dzięki takiej mediacji wiemy co musimy zrobić, jaki jest czas  próby i co stanie się po niej. Pozwala to uniknąć niedomówień, niezwerbalizowanych oczekiwań, a co za tym idzie , także silnych, destrukcyjnych emocji.

Kontrakt taki nie pozwala spocząć na laurach i pomaga pamiętać parze o tym, że od czasu próby zależy bardzo wiele .

Z mediacji  korzystają osoby, które mają poczucie, że wykorzystały już wszystkie znane sobie sposoby by zakończyć konflikt, w którym się znajdują.

Jest to dobry moment na osobiste refleksje na temat własnego życia i pewnych podsumowań. Przemyślenia, co jest ważne w moim życiu, czym jest dla mnie satysfakcjonujący związek, co czuję do partnera/ partnerki ułatwiają nie tylko mediację, ale i pomagają w odzyskaniu równowagi emocjonalnej.

Osoby czujące się chrześcijanami mogą w takich szczególnych momentach życia zadać sobie trzy pytania, które zaczerpnęłam z wywiadu z ks. Adamem Bonieckim z Tygodnika Powszechnego. Pytania te mają ścisły związek z przypowieścią o talentach z Ewangelii.

• Jak wykorzystałem/łam pierwszy talent - istnienie: Jak istnieję, co jest w moim życiu najważniejsze, jakie wartości realizuję.
• Jak korzystam z drugiego talentu- człowieka obok mnie: jaki jestem dla swoich bliskich i innych ludzi.
• Jak korzystam z tego co zakopane w moim życiu, ze skarbnicy pamięci: jak i co z niego czerpię, co nie pozwala mi zrozumieć swojego teraz, co z mej przeszłości przeszkadza mi zmieniać swoją teraźniejszość w sposób konstruktywny.

W konflikcie uwaga w dużym stopniu skierowana jest na partnera, który jest traktowany jako przeciwnik. Tym samym autorefleksja, która jest podstawą do konstruktywnego przekształcenia konfliktu w dynamiczne porozumienie znajduje się na marginesie, lub nie ma jej w ogóle. Silne emocje z poczuciem, że ich przyczyną jest druga osoba sprawiają, że koncentrujemy się na zmianach zewnętrznych zaniedbując swoje wnętrze.

Czas kryzysu, choć tak trudny, jest dobrym momentem na przeprowadzenie osobistych rozrachunków ze swoim życiem. Pomoże to nie tylko w uzyskaniu dystansu i zrozumienia własnych emocji. W dłuższej perspektywie pozwoli zrozumieć partnera - przeciwnika oraz znaleźć i wprowadzić w życie procedury umożliwiające  porozumienie.